ΠΑΣΟΚ και σοσιαλδημοκρατία

pasok

γράφει ο Ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Κυριάκος Παπαϊωάννου

Έπειτα από περίπου 100 χρόνια πολέμων και σοβαρών οικονομικών κρίσεων (1848-1945) η Δυτική Ευρώπη κατάφερε στο δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα ένα αξιοθαύμαστο επίπεδο ειρήνης, πολιτικής σταθερότητας, ανάπτυξης και ευημερίας κάτω από ένα καθεστώς δημοκρατίας και καπιταλισμού.

Η πολιτική επιστήμη και οι πολίτες των διαφόρων κρατών μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν μία απλούστερη απεικόνιση στην κατηγοριοποίηση των πολιτικών χαρακτηρισμών.

Ο βασικός άξονας διαμορφωνόταν στο δίπολο αριστερά/δεξιά, με τους σοσιαλδημοκράτες και τους κομμουνιστές από τη μια μεριά και τους συντηρητικούς και τους εναπομείναντες ακροδεξιούς (φασίστες) από την άλλη. Φυσικά στον άξονα αυτό εμφανίζονταν ενδιάμεσα και οι έννοιες του κέντρου και του φιλελευθερισμού με την περιγραφή της ήπιας μορφής μεταξύ ριζοσπαστισμού και συντηρητισμού.

Στη σύγχρονη εποχή, ιδιαίτερα σήμερα μετά και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού (κομμουνισμού), σχεδόν όλα τα κράτη του κόσμου ισχυρίζονται πως έχουν δημοκρατικό πολίτευμα (εκτός τεσσάρων, του Βατικανού, της Μιανμάρ, του Μπρουνέι και της Σαουδικής Αραβίας). Ακόμη και η σημερινή κυβέρνηση της Ελλάδας, αν προσέξατε, εκτός από τον κενού και αορίστου περιεχομένου χαρακτηρισμό “Αριστερά”, αποφεύγει τη χρήση του ιδεολογικού όρου “σοσιαλισμός” και προτιμά το γενικό όρο πολιτεύματος “δημοκρατία”.

Η ύπαρξη και λειτουργία των κομμάτων θεωρείται ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της σύγχρονης δημοκρατίας. Εν τούτοις “η κλασική αντίληψη της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, σύμφωνα με την οποίαν υποτίθεται ότι οι πολίτες έχουν όλοι ίσο μερίδιο εξουσίας σχετικά με τις δημόσιες υποθέσεις μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους, δεν αποτελεί ούτε καν γελοιογραφία της πραγματικής κατάστασης. […] Εκείνο που μετρά κατά βάθος είναι η νίκη του υποψηφίου, τον οποίον προωθεί ο κομματικός μηχανισμός” (Ανδρέας Παπανδρέου, Πατερναλιστικός Καπιταλισμός Paternalistic Capitalism, 1974).

Μέσα σε όλη αυτήν την περιρρέουσα σύγχυση ως προς τον ετεροπροσδιορισμό ή αυτοπροσδιορισμό των ιδεολογιών των πολιτικών κομμάτων και των πολιτικών συστημάτων διεθνώς όχι μόνον ο μέσος πολίτης με ελλιπή πληροφόρηση και πολιτική συμμετοχή αλλά ακόμη και ειδικοί πολιτικοί επιστήμονες δυσκολεύονται να εξηγήσουν, να αναλύσουν και κυρίως να προβλέψουν σημαντικά οικονομικά, κοινωνικά φαινόμενα και πολιτικές εξελίξεις. Ιδιαιτέρως μάλιστα στη χώρα μας που μαστίζεται από μακρά και βαθιά οικονομικοπολιτική και πολιτισμική κρίση.

Σε αυτό το πλαίσιο η εξέλιξη του ΠΑΣΟΚ, του κατ’ εξοχήν σοσιαλδημοκρατικού κόμματος της μεταπολιτευτικής περιόδου, είναι μία δυσκόλως ερμηνευόμενη υπόθεση. Πολλοί πιστεύουν ότι η εξέλιξη έχει ήδη συντελεστεί με τη μετακόμιση (αποστασία) των περισσότερων οπαδών-ψηφοφόρων του στο ΣΥΡΙΖΑ. Η ανερμάτιστη όμως και επικίνδυνη πολιτική της παρά φύσιν ένωσης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ δείχνει ότι σε διάστημα δύο ετών όχι μόνον οδηγεί σε συρρίκνωση αυτά τα δύο κόμματα αλλά και την ίδια τη χώρα σε θεσμικό εκτροχιασμό. Η παλιννόστηση παλιών ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ δυσκολεύεται από τον πολυκερματισμό, που εν τω μεταξύ επήλθε γενικότερα στο χώρο της κεντροαριστεράς (όρος που χρησιμοποιείται από πολλούς για προσέλκυση ψηφοφόρων του προοδευτικού κέντρου). Ο πολυκερματισμός αυτός προέρχεται όχι μόνον από προσωπικές φιλοδοξίες και καιροσκοπισμούς αλλά και από τις νοοτροπίες και τάσεις εντός του κόμματος κατά την ιστορική του πορεία, οι οποίες αποδίδονται γλαφυρώς με την έκφραση “συντροφικά μαχαιρώματα”. Οι διαφορές αυτές είχαν κατασιγάσει κάτω από τις ηγεσίες μεγάλων πολιτικών, όπως ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κώστας Σημίτης. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος, πολιτικός κατά τη γνώμη μου υψηλών προδιαγραφών -για τον οποίο ο αείμνηστος Δημήτρης Τσάτσος είχε εκφράσει τη λύπη του, γιατί οι Έλληνες δεν τον είχαν αναδείξει στο ύπατο αξίωμα του πρωθυπουργού- φαίνεται ότι δεν έπεισε τις μεγάλες μάζες, όχι τις περισσότερες φορές με ευθύνη του.

Ο χώρος της κεντροαριστεράς δεν θα επιτύχει, αν δεν κατέβει στις επόμενες εκλογές ενωμένος. Άλλωστε και ο ΣΥΡΙΖΑ σήμερα είναι συνασπισμός συνιστωσών. Οι διαφορές είναι ανάγκη να γεφυρωθούν έστω και προσωρινά για την επίτευξη του εθνικού σκοπού, που είναι η απομάκρυνση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ από την εξουσία και ένα ορθολογικό σχέδιο ανάπτυξης. Η ηγεσία οιασδήποτε Δημοκρατικής Συμπαράταξης πρέπει να εκλεγεί οπωσδήποτε από τη βάση. Έτσι θα συμβούλευε την κ. Γεννηματά ο αείμνηστος πατέρας της, παλιός μου φίλος.

 


Δημοσιεύτηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 9 Απριλίου 2017

Advertisements